Doe niet zo moeilijk!

Dit is een van de hoofdstukken uit ons nieuwe boekje ‘anders doen’ over verandering in actie.

In de film ‘The Empire Strikes Back’ is de oude meester Yoda de mentor van Luke Skywalker. Gevangen op de planeet Dagobah ontmoet de jonge Luke voor het eerst zijn meester die hem begeleidt in de beginselen van ‘The Force’. Door middel van eindeloze oefeningen, trainingen en beproevingen ontdekt Luke hoe de kracht te ontdekken en te gebruiken. Tijdens een van de oefeningen wordt Luke gevraagd om met zijn gedachten een gestrand ruimtevoertuig uit het moeras te ‘denken’. Onmogelijk volgens Luke. Veel te moeilijk. Maar hij zou het ‘proberen’ (‘Ok, I’ll try to do it’). Waarop Yoda de onsterfelijke woorden spreekt:

‘Do or do not. There’s no try’.

We kunnen veel leren van Yoda. ‘Proberen’ is niet echt iets. Het is half, een poging om iets te doen waarvan je verwacht dat het toch niet lukt. En dan wordt het vaak ook niet veel. En heb je jezelf niet teleurgesteld. Je hebt het immers geprobeerd, toch? Maar écht veranderen gaat uiteindelijk toch om actie. Om DOEN. Door te doen leer je iets nieuws, ontdek je of het lukt of niet lukt. Ervaar je iets nieuws. Door niet te doen, leer je niets. En verandert er dus niets….

Als het gaat om veranderen kunnen we ook veel leren van Jeffrey Pfeffer en Robert Sutton. In hun briljante boek Hard facts, dangerous half-truths and total nonsense (2006) ontkrachten zij enkele zeer hardnekkige overtuigingen en aannames over organisaties, management, leiderschap en verandering.

Zo denken we vaak dat organisatieverandering altijd heel lang duurt; 3 jaar, 5 jaar of soms zelfs nog langer. Ook is een veranderproces heel moeilijk en we moeten dat vooral voorzichtig, omzichtig en langzaamaan oppakken. Het vraagt veel voorbereiding: een goed plan, gedetailleerde taakverdelingen en coördinatie. We hebben kwartiermakers nodig die draagvlak moeten organiseren. En we starten altijd topdown.

‘Onzin’, zeggen Pfeffer en Sutton. Hun onderzoek wijst uit dat we vaak veel te moeilijk doen. Succesvolle organisatieveranderingen hebben een aantal zeer in het oog springende overeenkomsten in de aanpak. Zij noemen die kenmerken ‘the big four’ (en wij van AMI voegen er nog één aan toe).

Een echte noodzaak tot verandering. Voelbare ontevredenheid met de huidige situatie is een cruciaal begin van een veranderproces. Want waarom zouden mensen in beweging komen als onduidelijk is waarom dat echt noodzakelijk is? Waarom zouden mensen de comfortabele status quo moeten inruilen voor een onzekere toekomst?

Een duidelijke missie die beschrijft welke omslagen de organisatie gaat maken, die richting geeft aan alle medewerkers en die voortdurend en bij herhaling wordt gecommuniceerd.

Een goed evenwicht tussen vertrouwen en twijfel. We kunnen niet alles vooraf weten; veranderen gaat gepaard met onzekerheid en onduidelijkheid. En dat is prima. Geef ruimte voor onzekerheid en laat toe dat daarover wordt gesproken. Houd flexibiliteit voor nieuwe inzichten. Het wordt pas lastig als onzekerheid en twijfel wordt gecamoufleerd met mooie praatjes of nietszeggende platitudes. Mensen merken dat. direct. Openheid, eerlijkheid, duidelijkheid en wijsheid zijn geboden. Waarbij wijsheid door Pfeffer en Sutton wordt omschreven als ‘weten wat je weet, en vooral ook: weten wat je NIET weet. En daar open en duidelijk over durven zijn’.

Accepteer gedoe en verrassingen. We ontdekken dingen die we vooraf nooit gedacht, laat staan gepland hebben. En we doen dingen die we nooit gedaan hebben. Dat gaat normaal gesproken nooit in één keer goed. Denk aan Yoda; er is alleen doen of niet doen. En niet doen leidt tot niet leren.

Uit onze eigen ervaringen met organisatieverandering willen we nog een vijfde uitgangspunt toevoegen: Verwacht pijnlijke schurende situaties en mensen die worden ‘geraakt’. Echt veranderen kan niet zonder confrontaties. Mensen verliezen soms wat dierbaar is en waar zij jarenlang met hart en ziel aan en mee gewerkt hebben. Een dienst, een klant, een product of een werkomgeving met collega’s. Daar hoort ook afscheid bij. En rouw. Wees daarop voorbereid, maak er ruimte voor en ga het niet uit de weg.

(RM-AMI Consultancy)

Comments are closed.